سؤال قبر ، و نكير و منكر ، و حشر و عَرْض ، و كتاب و ميزان ، و صراط براى آنان نيست « فَإِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ إِلَّا عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ » « 1 » تمام افراد انسان در پيشگاه عدل خدا حاضر شوند و مورد عرض و سؤال قرار گيرند ، مگر بندگان مخلَص خدا كه آنها از سؤال و عرض ، به‌سبب مجاهدات نفسانى و اخلاص در عمل و قول و فكر و سِرّ از محلّ مؤاخذه و سؤال عبور نموده و در جايگاه والاى مخلَصين در حرم خدا وارد شده و در آنجا آرميده‌اند . و در حقيقت ، موجودى كه وجود خود را تسليم نموده و چيزى براى او نمانده است ، ديگر چگونه حضور يابد ، و مورد سؤال واقع شود . سؤال و كتاب براى كسانى است كه در آنها شوائبى از ربوبيّت بوده ، و اعمالى طبق اين شوائب از آنها سر زده است ، ولى آنكه در او غير از حقيقت عبوديّتِ محضه چيزى نمانده است ، و تمام مراتب وجودى او بأعلى الكلمه ندا بر فقر و نياز و ذلّ عبودّيت مىنمايد ، چگونه حضور و سؤال دربارهء او متصوّر است . اين بندگان مرگ ندارند و هميشه به‌حيات حقّ زنده و جاويدند ، چون وجه الله شده ، و نماينده و نشان دهنده خدايند ، و معلوم‌است كه هلاكت و بوار در مراحلى است كه هستى ، غير هستى حقّ و غير وجه او باشد . « وَ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ » « 2 » « وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ » « 3 » وقتى كه در صور دميده شود تمام موجوداتيكه در زمين و آسمانند ، از شدت ترس و وحشت هلاك مىشوند ، مگر افرادى را كه خدا بخواهد . در اين دو آيه ملاحظه مىشود كه خداوند يك‌دسته را استثناء نموده است : آنهائىكه مورد مشيّت خدا واقع شده ، و خدا نمىخواهد هلاك شوند براى آنان ترس و هلاكتى نيست . از طرف ديگر مىبينيم كه خداوند مىفرمايد تمام موجودات غير از وجه خدا همه و همه بدون استثناء هلاك خواهند شد .

--> ( 1 ) سوره الصّافات : ( 37 ) - آيه 127 الى 128 ( 2 ) سوره النّمل ، ( 27 ) صدر آيه 87 ( 3 ) سوره الزّمر : ( 39 ) - صدر آيه 68